Tablica Gatunków
Archiwum ornitologiczne · ptaki leśne Polski
Fig. I · Archiwum
Rysunek liniowy złożonej broszury informacyjnej z widoczną linią falcowania

Broszura informacyjna programu ochrony LIFE11 NAT/PL/428

Program ochrony głuszca · 2011–2017

Ten dział odtwarza treść oficjalnej broszury informacyjnej programu ochrony głuszca: pełną strukturę działań realizowanych w Borach Dolnośląskich i Puszczy Augustowskiej.

ProgramLIFE11 NAT/PL/428
Realizacja2011–2017
Grupy działańA, C, D
Liczba działańPonad 20
RegionyBory Dolnośląskie · Puszcza Augustowska
Wersje językowePolska · Angielska

Broszura informacyjna programu LIFE11 NAT/PL/428 była jednym z głównych materiałów, przez które Lasy Państwowe i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej informowały o przebiegu i zakresie prac nad ochroną głuszca. Ten dział odtwarza jej treść na podstawie dokumentacji programu.

Program dzielił się na cztery grupy działań, oznaczone literami A, C i D, każda odpowiadała za inny etap pracy, od przygotowań, przez bezpośrednią ochronę, po monitoring efektów.

Grupa A — działania przygotowawcze

Grupa A obejmowała działania przygotowawcze: organizację biur projektu w obu regionach, zakup samochodów terenowych niezbędnych do codziennej pracy w lesie, uzyskanie wymaganych zezwoleń oraz ocenę jakości biotopu metodą HSI w czterech ostojach głuszca w Borach Dolnośląskich.

Grupa C — bezpośrednie działania ochronne

Grupa C, najbardziej rozbudowana, obejmowała bezpośrednie działania ochronne: od przygotowania powierzchni adaptacyjnych i obozowisk, przez stworzenie stada podstawowego do przyszłej hodowli głuszca w Puszczy Augustowskiej, po codzienne dokarmianie ptaków i dozorowanie powierzchni adaptacyjnych w obu regionach.

Odbudowa populacji opierała się na dwóch źródłach ptaków: transporcie głuszców z krajowych hodowli oraz odłowie dzikich osobników na Białorusi. Każdy wsiedlany ptak przechodził badania genetyczne, co pozwalało kontrolować różnorodność genetyczną odtwarzanej populacji.

Do działań grupy C należała też redukcja liczebności ssaków drapieżnych w obu regionach oraz poprawa stosunków wodnych w Borach Dolnośląskich poprzez budowę urządzeń małej retencji, praca nastawiona na przywrócenie warunków, jakie głuszec zastawał w lesie sprzed dekad intensywnej gospodarki leśnej.

Znaczna część działań grupy C dotyczyła bezpośrednio jakości biotopu: obniżanie zagęszczenia podszytu i podrostu w obu regionach, przycinanie pędów borówki, znakowanie i rozgradzanie siatek ogrodzeniowych upraw leśnych, a w Borach Dolnośląskich dodatkowo punktowe wykładanie gastrolitów oraz usuwanie inwazyjnej tawuły kutnerowatej z nasadzeniami borówki bagiennej.

Osobne działania, C.20 i C.21, miały ograniczyć antropopresję, czyli negatywny wpływ obecności człowieka, na terenie obu regionów. To one odpowiadały za regulacje ruchu turystycznego i leśnego w sąsiedztwie tokowisk w newralgicznych okresach.

Grupa D — monitoring efektów

Grupa D, działania monitoringowe, obejmowała telemetryczne i tradycyjne (obserwacyjne) śledzenie głuszców zarówno w Borach Dolnośląskich, jak i w Puszczy Augustowskiej. To właśnie dane z tego monitoringu pozwalały ocenić, które działania grupy C rzeczywiście przynosiły efekt.

Sekcja poświęcona monitoringowi telemetrycznemu opisywała, w jaki sposób obrożone nadajnikami ptaki pozwalały śledzić ich przemieszczanie się między tokowiskami, żerowiskami i miejscami zimowania: dane niedostępne przy samej tylko obserwacji terenowej.

Wersja językowa i zasięg

Broszura była publikowana równolegle w wersji polskiej i angielskiej, ta druga trafiała do zagranicznych partnerów i uczestników wydarzeń takich jak konferencja podsumowująca program w 2017 roku.

Komunikacja społeczna

Materiał uzupełniały elementy komunikacji społecznej: ankieta badająca społeczno-gospodarczy wpływ projektu na lokalne społeczności oraz strona zachęcająca mieszkańców do zgłaszania własnych obserwacji głuszca w terenie.

Broszura odsyłała też do strony „Widziałeś głuszca?", zachęcającej leśników, myśliwych i mieszkańców okolicznych miejscowości do zgłaszania własnych obserwacji. Tego rodzaju dane obywatelskie uzupełniały systematyczny monitoring, zwłaszcza poza głównymi obszarami objętymi projektem.

Program prowadził też własny kanał komunikacji z lokalną społecznością pod nazwą „Las bliżej nas", a fragmenty prac dokumentowała Telewizja Lasów Państwowych w cyklu reportaży terenowych: materiał rzadko spotykany przy projektach ochrony pojedynczego gatunku.

Ankieta społeczno-gospodarczego wpływu projektu badała, jak mieszkańcy obu regionów oceniali obecność programu: od wpływu na lokalne zatrudnienie, przez ograniczenia w gospodarce leśnej, po odbiór samej idei ochrony gatunku kosztem części dotychczasowej działalności na tym terenie.

Taka otwartość na opinię lokalnej społeczności odróżniała ten program od wielu innych projektów ochrony przyrody, które ograniczają się do działań czysto biologicznych, bez uwzględnienia ludzi mieszkających i pracujących na terenie objętym ochroną.

Kontakt i domknięcie programu

Całość broszury domykała część kontaktowa, z danymi biur projektu w Ruszowie i w Puszczy Augustowskiej, praktyczny punkt wejścia dla instytucji i osób zainteresowanych włączeniem się w prace na rzecz głuszca.

Program utrzymywał też kontakt ze środowiskiem naukowym po zakończeniu formalnych prac. Informacje o kolejnych edycjach Międzynarodowego Sympozjum poświęconego kurakom (International Grouse Symposium), patronowanego przez Komisję Przetrwania Gatunków IUCN, pojawiały się na stronie projektu jeszcze wiele lat po 2017 roku.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Co zawierała broszura informacyjna programu LIFE11 NAT/PL/428?

+

Broszura opisywała pełną strukturę programu: cztery grupy działań (przygotowawcze, ochronne, monitoringowe) realizowane w Borach Dolnośląskich i Puszczy Augustowskiej, wraz z metodami odbudowy populacji, poprawy biotopu oraz elementami komunikacji społecznej, takimi jak ankieta wpływu projektu na lokalne społeczności i regiony leśne.

Ile działań obejmował program ochrony głuszca?

+

Program obejmował ponad dwadzieścia zarejestrowanych działań w trzech grupach: A (przygotowawcze), C (bezpośrednia ochrona) i D (monitoring). Każde działanie było realizowane osobno w Borach Dolnośląskich i w Puszczy Augustowskiej, co w praktyce podwajało zakres większości prowadzonych prac terenowych i biurowych.

Skąd pochodziły głuszce wsiedlane w ramach programu?

+

Ptaki pochodziły z dwóch różnych źródeł: krajowych hodowli oraz odłowu dzikich osobników na Białorusi. Każdy wsiedlany ptak przechodził szczegółowe badania genetyczne, co pozwalało kontrolować różnorodność genetyczną odbudowywanej populacji i unikać zbyt wąskiej puli genowej w kolejnych pokoleniach nowo wsiedlanych ptaków.

Na czym polegał monitoring głuszców w ramach programu?

+

Monitoring obejmował metody telemetryczne i tradycyjne: regularne obserwacje terenowe prowadzone równolegle w obu regionach programu przez cały sezon lęgowy. Ptaki wyposażone w nadajniki pozwalały śledzić ich przemieszczanie się między tokowiskami, żerowiskami i miejscami zimowania, dostarczając danych niedostępnych przy samej obserwacji wzrokowej.

Czy lokalna społeczność była zaangażowana w program?

+

Tak, program prowadził ankietę społeczno-gospodarczego wpływu projektu oraz stronę internetową zachęcającą mieszkańców, leśników i lokalnych myśliwych do zgłaszania własnych obserwacji głuszca. Działał też kanał komunikacji „Las bliżej nas” oraz cykl reportaży terenowych Telewizji Lasów Państwowych dokumentujących bieżące postępy prac.

Czy broszura była dostępna w języku angielskim?

+

Tak, publikowano ją równolegle w wersji polskiej i angielskiej przez cały okres trwania programu, aktualizując treść wraz z postępem prac. Wersja angielska trafiała do zagranicznych partnerów oraz uczestników wydarzeń międzynarodowych, w tym konferencji podsumowującej program w 2017 roku na Zamku Kliczków.